'Ō roŋo, 'e, he papa rona o Mata Ŋā Rahu

Ariki Tepano

Me'e ra'e o'oku e ŋaro'a nei, i māroa nei i te titi o Rano Kau, ko te vārua era o Hau Maka i nape era i te tātou rano nei Ko Te Poko 'Uri a Hau Maka. He ŋaro'a takoa mai i te mana o te tātou tupuna ko Tama Te Rano Kau, i haka tama i oho mai ai i te tātou hā'apu mo rova'a mo te tātou ora ra'a 'o 'aŋa rinā. 'E, he tupuna ta'ato'a 'o rote mata o te Korou 'Ō Roŋo o te Hau Moana Miru, o te Hau Moana Tupa Hotu, o te mata ta'ato'a e taka-taka era 'i nei mo te ora ra'a mo te ta'u 'āpī, i haka ara i oho mai ai mo te 'ā'ati o te māmari manu tara, mo ma'u i te tātou kāiŋa ki 'aŋa rinā.

Zoilo Hucke

Mo tu'u mai o'oku ki nei, he tu'u pa he me'e ena ē, ko hoki 'ā te vārua, te hakari 'ā tu'a ki te hora era o te tupuna. Porque te vāroro o te kona nei hora nei e u'i nei hai mata ko tu'u 'ā pa he me'e ena ē, ko rā mata takea era e te tupuna. Pe ira 'ā tō'ona huru pa'i, 'ātā ki 'aŋa nirā. E ai rō ana ho'i te roa ko haka 'āpī haka 'ou 'ā, ko haka riva-riva 'ā. E ai rō 'ā te me'e ko ŋaro 'ā, 'e, te rahi ra'a o te me'e ko te roa takea era e te tupuna o tātou.

Nehe-Nehe Pakomio Atan

E riva rō kōrua mo u'i i te rano, e rahi rō 'ā te rau huru ha'a'apu mo ma'u ki te hare. Takoa, e ai rō rahi o te medicina natural e kī ena i te re'o hiva, he me'e hauha'a takoa mo 'ite e te nu'u 'o haho, mo 'ite takoa e tātou pa he rapa nui... e tapu tātou he ra'e ana haŋa o mātou mo topa, mo to'o e tahi me'e, e tahi hauha'a tupuna, e tahi medicina natural. Tiene tātou que tapu te kona nei, he māuru-uru ra'e ki te tupuna, e nono'i takoa ki a rāua mo hāpa'o i mātou, i te tātou rao ka oho ena… pe mu'a ka oho ena, 'e, takoa, 'i raro nei.

Ariki Tepano

Mai te ta'u ā tahi mai era i te taŋata mai te rāua kāiŋa ki Haŋa Roa, he mo-motu te hāhine o te kuhane o te pae taŋata, o te pae vārua o te tātou haka ara ki te rāua kona. Pe ira, a Rano Kau, a 'Ō Roŋo i noho ai, ka roa-roa rō te matahiti, ka vāeŋa rō ki te ta'u hope'a ena o te 1900. I mātaki haka 'ou era te rāve'a o te taŋata mo e'a mai mai Haŋa Roa, he tu'u haka 'ou mai ki te rāua kona, ki te rāua kāiŋa ko te Rano Kau, he riva, he rova'a i te rāve'a vai mo ma'u mo te rāua hare i te ŋā 'āva'e paka-paka era. He rova'a haka 'ou i te rāve'a hā'apu, haka tama mai era e te tātou tupuna ko Tama Te Rano Kau, mo rava'a mo haka tama i Haŋa Roa mo hāŋai i te tātou taŋata. He rova'a haka 'ou i te vaha mo o'o ki 'Ō Roŋo ki te kona Tapu ko 'Ō Roŋo Ruŋa, ko Ahu Riki-Riki mo kai, mo ka-kai ki te tama 'āpī, ki te taure'a-re'a, pe hē te kona Tapu nei e 'ārea-rea era 'i mu'a 'ā mo te ta'u o te māmari manu tara. 'I 'aŋa rinā, a tātou pe he hau rapa nui, e haka hāhine haka 'ou i a tātou 'ā, e hāpī ki te tātou taŋa 'āpī, ki te tātou ŋā poki he aha te hauha'a o te tātou kāiŋa 'e, pe hē te tātou tupuna e noho era, e ora ananake ko te vārua o te tātou tupuna.

Maria Cristina Manutomatoma Pakarati

A Rano Kao, e iri era pa'i, e 'ata 'iti-'iti nō 'ā au, e iri era mātou ko ko a tō'oku mamā era, he 'amo-'amo i te putē kahu, 'a raro 'ā pa'i he iri, he turu ki raro he tata. Tō'oku mamā era, tō'oku mamātia era ko 'Ī'isi, te tahi atu mamātia. 'I raro pa'i e tata era te kahu, he tau-tauaki 'i ruŋa i te mā'ea, ko 'apa paka-paka 'ā, ko kore 'ā pa'i te paŋaha'a o te vai. Nu'u rahi pa'i te tahi mamā e iri era ko ia ko te rāua ŋā poki, e iri era mātou ki raro ki te rano e tata era.

Ariki Tepano

Me'e ra'e o'oku e ŋaro'a nei, mo māroa o tātou 'i nei, 'i mu'a o te ŋā hare keho nei o 'Ō Roŋo, he o'o te raku ki roto ki to'u mana'u, ki roto ki to'u hakari, pe hē te tātou tupuna e oho mai era i te ta'u era o te 'ā'ati o te māmari manu tara, e no-noho era te taŋata hōnui 'i nei, e pāta'u-ta'u era, e aro era, e ako era, e hoko era ananake ko te mata ta'ato'a mo tiaki ki te māmari ra'e mo haka tōro'a i te taŋata manu. Mo ma'u i te tātou kāiŋa e te 'ariki e tahi, e tahi matahiti. Ko ia te ŋaro'a o tātou mo vari mai ki nei, mo māroa 'i mu'a o te hare keho o 'Ō Roŋo Ruŋa.

Zoilo Hucke

Te rahi ra'a ho'i o kōrua ko 'ite 'ā mai hē a Hoa Haka Nana Ia i to'o i oho ai e te paratane. I to'o ai mai rote hare e tahi o 'Ō roŋo. 'E, ai rā hare e hahata nō 'ā 'a ruŋa. Mai roto i to'o ai i oho ai. Tā'aku 'ui, 'o, he 'ui o te tahi atu pa'i ¿he aha i haha'o ai ki rote te hare? Mo noho o tāua mo u'i, me'e rahi pa'i mōai e noho mai ena nā 'i rote 'ana, 'o, ko tanu 'ā. E ai rō 'ā tō'ona hare. Tō'oku mana'u, i aŋa ai e te tupuna mo… pa he me'e 'ono o rāua, ko hāpa'o 'ā pa he tupuna o rāua 'i roto i tō'ona hare. 'O ira, tō'oku mana'u, i ai ai pe nei ē, i haha'o ai ki rote hare. Pe te tahi ŋā mōai ena nā e ŋā-ŋaro mai ena, 'o, nā 'i rote 'ana. Kai ta'e 'ite e kōrua, nā e noho mai ena. Así que, ko ia te me'e nei mo haka 'ite atu.

Ariki Tepano

¿He aha te ŋaro'a o tātou mo o'o, mo uru ki roto ki te ŋā hare nei? Te me'e ra'e, te ŋā hare keho nei i aŋa haka 'ou i haka 'āpī mo tu'u ki te roa nei. Mo haka tu'u pa he roa tuai era, e uru era te tātou tupuna, te tātou taŋata hōnui o te ta'u era o te māmari manu tara, e aro era, e ako era, e pāta'u-ta'u era mo o'o o te rāua kuhane mo haka mana i te hopu manu e 'ā'ati mai era 'i ruŋa i te motu. Ko ia te ŋaro'a mo o'o koe ki rote hare, he ŋaro'a koe i te tātou tupuna, i te mana o rāua e ako nō 'ā ki 'aŋa rinā.

Isabel Pakarati

A au, i tō'oku 'iti-'iti iŋa 'ā e iri rō 'ā mātou ki 'Ō ROŊO; he iri tō'oku matu'a tane era ko koro Katipare he iri ki ira mo u'i i te mā'ea era e viri era he noho he māta'i-ta'i i te 'ana era 'o ira, 'e, te 'ana era 'o ira, ta'ato'a 'ana e ai rō 'ā te dibujo 'o roto, e ai rō 'ā te me'e tuai 'i roto 'i rā ŋā 'ana; ko tari tahi atu ana ho'i rā me'e ta'ato'a ki roto ki te museo mai ‘Ō roɳo. Rā koro e iri era, i te me'e era e taŋi rō 'ā ki te me'e tupuna mo hāpa'o. Hai mana'u o'ona, hai roro atu o'ona atu 'ā pē aha e ai era te haŋa, te koromaki ki te me'e tahito era o te tupuna i haka rē era.

Rafael Rapu

Mo kī atu tō'oku mana'u, e taŋi rō 'ā au mo tu'u mai ki te nā kona tupuna nei, he manunu tō'oku uma i te ai pe nei ē, mo noho o'oku mo haka topa 'i 'ō te aŋa o tō'oku tupuna, o te ŋā nu'u rapa nui era 'o mu'a 'ā, he taŋi a au te parauti'a, he manunu tō'oku hakari. 'I ruŋa 'ā pa'i, he haka topa he oho te mana'u, hoki, ¿pe hē… he aha koe e mā'ea ē i haka tahi ai? ¿pe hē te noho iŋa o'ou?, he vānaŋa, he vānaŋa tahaŋa rō ai… ki te kī iŋa hiva, he emocione, i te kī iŋa hiva, he vānaŋa tahaŋa rō ai au ki te mā'ea, e u'i tahaŋa ¿pe hē te taha iŋa?, ¿he aha 'i nei i ritomata ai te maūku, he aha 'i nei i kihi-kihi ai? He noho rō ai au he haka topa he oho i te ara o te ŋā aŋa ta'ato'a nei… te aŋa nei, he aŋa tupuna pa'i. He aŋa 'i ruŋa i te ahu, he aŋa i te ŋā hare tupuna nei pa'i.

Ariki Tepano

'I tu'a i a au, e haka tu'u rō ana a Motu 'Iti, a Motu Nui, a Mot Kao-Kao, ko te Ŋā Kope Tu-tu'u Vai a Te Ta'aŋa te 'īŋoa ra'e. 'I ruŋa i te motu e noho era te hopu manu, e 'ā'ati era mo haka riro i a ia he taŋata manu, mo haka riro i tō'ona taŋata hōnui o tō'ona mata pa he 'ariki, e tahi matahiti, o Rapa Nui. ¿Pe hē e tu'u era ki te roa nei? hai pō e va'ai era ki te ŋā poki mo haka tere, mo haka mana i a ia mo haka riro mo 'ā'ati mo te hopu manu; hai pō e va'ai era ki te ŋā poki vahine mo hāpa'o i a rāua pa he uka, mo riro he uka neru. 'I rote ta'u nei o te 'ā'ati o te māmari manu tara, ta'e nō ko 'Ō roŋo te kona mana o te 'ā'ati nei. Mai te 'aro era o 'Ana Kai ki te 'aro era o te hare ko Te Koro Rupa, ko Te Kere Mea ki a Pou Hoko, e hoko e oho era te mata, te taure'a-re'a mo haka mana tahi i te 'ā'ati nei. Mo haka mana i te taŋata hōnui e haka tika mai era, e haka ha'ere era i te rāua kuhane mo haka tōro'a i te hopu manu e tahi pa he taŋata manu, 'e, i te 'ariki e tahi mo haka tere i te tātou kāiŋa 'i rote ta'u era o te tātou tupuna.

Zoilo Hucke

Mai 'Ō roŋo e turu era te hopu manu, o te hora era o te 'ā'ati. Mo turu, he rere he kau ki Motu Nui. 'I ruŋa e tiaki era ki te māmari ra'e o te manu tara. He tiaki, 'e, mo te kope era mā'ana e rava'a ra'e i te māmari, he eke ki ruŋa ki te puku, ki ruŋa ki te puku o Motu Nui, ko Te Puku Raŋi Manu tō'ona 'īŋoa. He ohu mai, 'i raro i te 'ōpata, 'i vāeŋa o te 'ōpata e ai rō 'ā te kope 'o rāua te haka roŋo i te ohu. 'O rā ŋā nu'u te ohu mai ki ruŋa pe nei ē, i a ai te māmari o te manu. Pe ira te roa o te 'ā'ati, e raŋi mai era pa'i pe nei ē, i a ai te rē, 'e, i mata (tribu) hē te rē o te 'ā'ati era o te hopu manu. Pe ira te conexión; te rua me'e, e ai rō 'ā te tīta'a henua ko tāpa'o 'ā i te motu, 'e, he mōai e tahi. He mōai e tahi… rā mōai, to'o iho nō i te expedición era o Routledge, año 1914, 'o, i te ho'e ta'utini, e iva hānere, ho'e 'ahuru mā maha. I to'o ai pa'i 'i rā mōai, ta'e he mōai nui-nui, mōai 'iti-'iti nō. Pero, ko to'o 'ā, he tīta'a henua pa'i mo 'ite e tātou, e te ŋā poki e noho mai ena.

Nehe-Nehe Pakomio Atan

I au he 'a'amu 'iti-'iti atu 'o ruŋa o tō'oku noho 'i nei. I tō'oku Tāpati Rapa Nui 2024, ko oho mai 'ā a au mo nono'i ki te tupuna mo hā'ū'ū mai, mo hāoro ma'i mai ki a au. A rāua i u'i mai ai ki a au mai tō'oku 'iti-'iti 'ā i noho ai 'i nei. 'I rā mahana, ko oho mai 'ā a au ki nei 'i muri i tō'oku hua'ai mo to'o i te mahute, i te rau huru hauha'a tupuna mo haka pūai i tō'oku Tāpati, mo aŋa 'i muri i rāua mo aŋa 'i muri i rāua i te tupuna, tō'oku hua'ai ta'ato'a. Ko koa rahi 'ā tō'oku māhatu o te va'ai mai i te pūai mo eke ki ruŋa ki te ahu; 'i muri i rāua ko ŋaro'a 'ā e au i te tautoru o te tupuna o te kona nei, o te tupuna o tō'oku hua'ai, 'e, takoa, he māuru-uru ki te hua'ai ta'ato'a o Rapa Nui i pu'a mai ai i te rāua rima mo haka pūai i te tātou aŋa nei o te Tāpati Rapa Nui o tātou o te rapa nui.

Ariki Tepano

I tātou 'i ruŋa nei i Mata Ŋārahu, ko te kona tāpa'o i te haka tōro'a iŋa o te taŋata manu. 'A nei e turu era a te kari-kari mo kau ki ruŋa ki te motu, 'ā nei 'ā e hoki mai era hai māmari manu tara ra'e mo haka tōro'a i a ia, mo ma'u i te mana o te henua mo haka tōro'a i te 'ariki ra'e. Te rima o Pou Va'e Tea ko tāpa'o ana 'i ruŋa, ko ia te taŋata manu ra'e i haka tōro'a i te tātou 'ariki ra'e o te ta'u o te māmari manu tara, ko te 'ariki era ko Ŋā'ara. 'I mu'a o te kona nei, i te rua pā'eŋa era o te rano, ko te mā'ea hono o Hotu Matua'a, he kona hope'a mate o te tātou 'ariki i reiŋa take, ko Hotu Matu'a. He mana o te kāiŋa i haka ara mai ai ki tātou nei, ki 'aŋa rinā.

Isabel Pakarati

'O ira rā koro e iri era pau rō te matahiti ki te rano, ki te kona era o 'Ō roŋo. He iri pa'i ki rā mā'ea, he noho he māta'i-ta'i 'a ruŋa 'i rā mā'ea, 'a ruŋa i te tā tū era 'o rā kona, e pāpa'i era 'i ruŋa, 'e, rā me'e e kī era he taŋata manu. 'I ruŋa, e pāpa'i era 'o rā mā'ea, rā ŋā mā'ea era 'o rā kona, e haka rē era huru kē, huru kē te huru o te taŋata manu. Ko ia te haŋa, te here 'o rā koro ki rā kona. I te ai pa'i, e ai rō 'ā te 'a'amu, e ai rō 'ā te me'e takoa nehe-nehe, e ai rō 'ā te motu, 'i raro takoa, 'a ira takoa i tu'u mai era te haka ara o Hotu Matu'a, he ai te haŋa 'o rā koro mo iri ki rā kona takoa. I te me'e era rā koro takoa e aŋa rō 'ā i te kai-kai ara rua ko tō'oku māmā era, e ai rō 'ā te kai-kai 'o rā kona. Ko te kai-kai era: “E rua ŋā uka a Tori, a Ho'i 'Ata”, 'e, ko te kai-kai era “'Ana Tahuna a Tāmata Pea”, ko te 'ana era 'o ruŋa o te motu era ko Motu nui.

Zoilo Hucke

I tātou 'i nei, i Mata Ŋā Rahu, 'i nei e u'i era i te kōmari o te ŋā vi'e. I hāpī mai ai e koro era ko Hati Reŋa, 'i nei e u'i era; te ŋā vi'e era kai tano ki te rāua u'i, he tono ki raro era ki Mata Ŋā Rahu. Ta'e nō e tahi 'īŋoa 'o nei, pe nei ē, ko Mata Ŋā Rahu; ko Mata Ŋā Rahu Ruŋa, 'e, ai Mata Ŋā Rahu Raro ai raro era 'i raro i te 'ōpata. Pe ira te me'e 'o nei i hāpī mai ai e koro era ko Fati, ko Hati Reŋa. E oho mai era, he u'i i te kōmari, te nu'u era kai tano he tono ki raro era. 'E, he oti 'ā tā'aku me'e mo haka 'ite atu 'o nei, nā te tahi nu'u mo rāua e 'ata vānaŋa atu i te me'e 'o nei o 'Ō roŋo.

Zoilo Hucke

Te motu nei ho'i o tātou, ko hore era 'ā e te tupuna. E rua mata, e tahi mata he Tu'u a 'Aro ko te Mata Nui, 'e, te rua mata ko Tu'u o Hotu 'Iti ko te Mata 'Iti. I vahi mai ai, mai Pipi Tau Makohe, he iri mai ki Pū a Kātiki, e vari mai ki ma'uŋa era o Pu'i. Mai ira, he hahati ki Motu o Toka; mai Motu o Toka me'e rahi atu te tahi pipi horeko ē, 'ata ka tu'u rō mai ki nei a, ki te rano. He vahi mai i te rano 'a vāeŋa, he tu'u mai ki Puku Māharo; mai Puku Māharo, he turu ki Motu Iti, he vahi 'a vāeŋa; he eke ki ruŋa i a Motu Nui, he vahi 'a vāeŋa takoa. A Motu Kao-Kao i topa i te tapa… i te pā'iŋa era o te Hau Moana Miru. 'E, te rua pā'iŋa era o te hore, o te Hau Moana Tupa Hotu. Pe ira te henua i vahi ai. Ki oti, he iri mai te tahi hua'ai era ki ruŋa ki nei línea, 'e ki haho ki te tai.

Nehe-Nehe Pakomio Atan

E tahi me'e hōhonu mo 'ite o tātou pe he rapa nui ¿o te aha i nape ai ko Poko 'Uri A Hau Maka? I te hora era, te rapa nui ta'ato'a e noho era i Hiva, a Hau Maka i moe vārua ai 'o ruŋa o te kona ko Rapa Nui, 'o, ko Kahu-Kahu o Hera. Ra'e i u'i ai a ia i tō'ona moe vārua ko te kona nei… ko Te Poko 'Uri a Hau Maka. A tātou te ŋā poki o te hora nei, te taŋa 'āpī, ko 'ite 'ā e māua i te hauha'a o te kona nei i roto i te tātou 'a'amu tuai pa he rapa nui, 'o, 'a roto i te hīmene, 'a roto i te kai-kai, 'a roto i te tā kona i hāpī i oho mai ai te tātou haka ara. Te hā'aura'a o te vānaŋa nei pa he hīmene o te: “He 'a'amu mai a Hau Maka i tā'ana vārua, ko oho ana tō'ona kuhane 'a rote i te ra'ā… 'a roto i te ra'ā, 'a roto i te ra'ā au ē…”; rā hīmene e riva nō tātou mo hāpī ki te ŋā poki; i te hora nei a rāua ko 'ite 'ā, 'e, he māuru-uru ki te tupuna ta'ato'a i ma'u mai ai i te tātou hauha'a. 'a roto i te tā kona, 'ā roto i te 'a'amu tuai, 'a roto i te kai-kai, 'a roto i te hīmene mo hāpī mo oho o tātou mai te 'iti-'iti haŋa ki te taŋa pa'ari.

Ariki Tepano

Iorana kōrua. I tātou i te 'aro nei o Mata Ŋā Rahu, i te kāiŋa nei o 'Ō roŋo. Te Ma'u Henua, e hāpa'o nei i te tātou 'ono tupuna 'i rote aŋa nui-nui nei, e ko pau te tātou tao'a e vī-viri nei ki haho o te tai, 'e, e 'ino nei i te vai, i te 'ua, i te miti, i te rau huru rave 'ino e topa nei 'i ruŋa i te tātou 'ono tupuna. Te aŋa o tātou he hāpa'o, he kimi i te te rāve'a mo haka rē mo māta'i-ta'i e te tātou haka ara pe mu'a ka oho ena, mo rāua, mo hi'o takoa mo ŋaro'a, mo takea i te 'ono nei o tātou i haka rē mai nei e te tātou tupuna. A Mata Ŋā Rahu 'i 'aŋa rinā, ko vī-viri ko oho 'ā ki ki haho o te tai, 'e, i te rāve'a, he ramienta e tahi mo mapeo 3D, ko va'ai mai 'ā ki tātou 'i 'aŋa rinā, mo rova'a o tātou mo māta'i-ta'i riva-riva mai ruŋa ki raro, ki te tapa-tapa, mo u'i pe hē, ana ai ko mākenu-kenu 'ā, ko ŋaro ko oho 'ā, 'o, mo māta'i-ta'i mau 'ā i te ta'e rova'a e tātou 'i 'aŋa rinā mo hāhine mo haka poā. 'O ira, he rāve'a, he ramienta riva-riva mo haka rē mo te taŋa 'āpī nei, ko ha'amata 'ā ko uru 'ā ki rote ŋā roa mo u'i, mo kimi mo oho i te rāve'a mo hāpa'o i te tātou tao'a, i te tātou 'ono tupuna, pe mu'a ka oho ena.

Isabel Pakarati

A tātou ho'i te rapa nui, e hāpa'o tātou i te me'e era, te aura'a, o Mata Ŋā Rahu. A Mata Ŋā Rahu pa'i, ai rā kona e haka takea era pe nei ē, 'i rā kona 'e mai rā kona e to'o mai era i te tātou neru, e ma'u mai era, mo ai pa'i o te… mo moe o'ou i ta'a vi'e mo haka ai o te ŋā poki mo ma'u i te henua, mo hāpa'o i te henua; pe ira te me'e o te mata mu'a e haka rē era e te hui tupuna 'o rā hora.

Ariki Tepano

'I rote tātou rima te rāve'a mo tui a mana e tātou, ¿pe hē ana hāpa'o i te tātou 'ono tupuna? mo haka ara ki te tātou taure'a-re'a, ki te tātou taŋa 'āpī pe mu'a ka oho ena. ¿He aha, he aha te rāve'a? ko ia te me'e nei mo mana'u riva-riva e tātou. Ko ha'amata 'ā ko vīviri 'ā ki haho o te tai; ko vīviri era 'ā te 'ono ra'e ko Ahu Riki-riki, he parehe o Mata Ŋā Rahu. Te me'e nei, mo ma'u e tātou 'i roto i te tātou mana'u, 'i roto i te tātou māhatu, pe hē tātou ana haka tere i te tātou 'ono tupuna, mo hāpa'o pe mu'a ka oho ena.

Isabel Pakarati

Ko rā me'e te me'e riva-riva e aŋa era e te mata mu'a, e haka takea mai era ki a tātou, 'e, e hāpī mai era ki mātou e tō'oku matu'a tane ara rua ko tō'oku matu'a vahine, e te nu'u koro era 'o mu'a 'ā, he kī mai pe nei ē: “E hāpa'o te kōrua tao'a, e hāpa'o te kōrua me'e tupuna… e haka tere 'a roto i te mana'u ena o kōrua, nā ko haka rē atu 'ā, te kōrua he ma'u nō 'a ruŋa mo riva-riva o te henua”. He oti mau 'ā, māuru-uru.

Zoilo Hucke

E ko puē mo ta'e haka hiti atu i te 'īŋoa o te nu'u era i hāpī mai ai ki a au, e te ŋā korohu'a era i hāpī mai ai ko Fati (ko Hati Reŋa), ko Marcial Tuki ko Tāvita e kī era i tō'ona 'īŋoa, ko León Tuki, Alberto Huke, ko Alberto Hotus… I ma'u pa'i i a au ki te… 'ina pa'i kai tuhi mai mai te hare. I ma'u i a au ki te punto o te henua, he hāpī mai. Me'e era, me'e hope'a o te vāroro, i e ma'u nei, 'e, i e transmite nei ki te ŋā poki… e haka 'ite rō 'ā ki a rāua, 'o, ki te tahi nu'u mau 'ā e 'ui mai nei. ai rō 'ā te hohōnu o te me'e era, hai me'e era a tātou ana haka paka i te tātou motu, i a tātou mau 'ā. Mo ŋaro o te me'e era, ka kī ko ŋaro takoa 'ā tātou. 'O ira te tarea nei, 'o, te aŋa nei, 'ina au ko 'ino, e oho mai e… e oho mai e māroa te kī iŋa era 'i ruŋa i te ahu, mo haka 'ite ki te hua'ai, ki te ŋā poki, 'e, mo 'ite e te ao takoa pe nei ē, pe nei a tātou e ora (vive) nei pa'i.

Nehe-Nehe Pakomio Atan

I te hora nei, a au e aŋa nei 'i roto i te hare hāpī e tahi te 'īŋoa ko 'Ohana; 'i rā, e riva nō a au mo va'ai i tō'oku 'ite ki te ŋā poki riki riki, pe ira 'ā, pau rō te mahana e riva nō au mo hāpī ki tō'oku taŋa takoa te rahi o tō'oku taŋa kai 'ite i te rau huru me'e o te tātou hauha'a tupuna, a au, he hāpī ki a rāua mo hāpī e rāua ki te rāua hua'ai, ki te rāua matu'a, ki te rāua taīna, 'e, pe ira 'ā a au, he va'ai i tō'oku 'ite ki tā'aku hua'ai, ki tō'oku taīna 'iti-'iti, pe ira 'ā ki te ŋā poki