Амарбаясгалант Хийд
Монголын шашны түүх соёл, гандашгүй байдлын бэлгэдэл болсон... Амарбаясгалант хийдэд тавтай морилно уу. 18-р зууны эхээр байгуулагдсан энэхүү газар нь... Монголын Буддизмын анхдугаар Богд буюу... Бурханы шашны тэргүүн Өндөр гэгээн Занабазарын... ариун дурсгалд зориулан баригдсан юм. Монголын уудам тал нутгийн дунд хийдийн нарийн чамбай архитектур, паалантай дээврийн хавтан нь байгалийн гоо үзэсгэлэнгээс ялгаран тодорч харагдана. Нэгэн цагт зургаан мянга гаруй ламтай хөл хөдөлгөөн ихтэй... бурхан шашны газар байсан Амарбаясгалант хийд нь... коммунист хэлмэгдүүлэлтийн хүнд үеийг даван туулж, соёлын баялаг заншил, шинэ лам нарыг сургах өв уламжлалаа хадгалан үлдсэн юм. Амарбаясгалант хийдээр зочлох үед Хамба лам Молом, Очирхүү лам, нутгийн оршин суугч Наранцэцэг, мэргэжилтэн Баянмөнх нар... таныг замчлах бөгөөд... энэхүү ер бусын газрын талаар өвөрмөц үзэл бодлыг тантай хуваалцана.
Stop 1. Монгол дахь Бурханы шашин
Хийдийн улаан хананы гаднаас ажихад... нарийн чамбай загвар хийцтэй олон арван байгууламжийн... угалзран давхарласан дээврүүд, сүр жавхлан, соёлын уламжлалыг гэрэлтүүлэн тусгана. Монголын түүхийн чухал хэсэг болох Монголын Буддизм нь... НТ 121 оны орчимд Хүннү эзэнт гүрний үеэс эхтэй. Буддын шашин Монголд гурван үндсэн үе шат дамжин тархсан байна. Эхлээд 2-11-р зууны үед, дараа нь Чингис хаанаас... Тогоон Төмөр хааныг хүртэлх үе буюу 13-14-р зуунд, эцэст нь 16-р зуунаас Богд Зонховын сургаалаар улам өргөжин тэлжээ. Амарбаясгалант хийдийн цогцолборт нэвтрэхдээ... тодорхой дэг жаягийг мөрдөх ба... зочид баруун урд талд байрлах жижиг хаалгаар явган орох ёстой. Таны өмнө байгаа газар дээрх дугуй цагаан тэмдэглэгээ нь цамд ашиглагдана. Монголын Буддизмд лам нар тусгай дэг ёсоор мацаг барин залбирал бясалгал үйлдэж... олон хоног бэлтгээд төлөвлөсөн өдөр цагт... нарийн хуваарийн дагуу хатуу журамтай тахилгын ёслол үйлдэнэ. Үүнийг огт мэдэхгүй хүмүүс... лам нар баг зүүн цам бүжиг бүжиж байна хэмээн ойлгодог ажээ.
Молом хамба лам
How am I related to the monastery? Well, I've studied here to become a monk since I was a little child. I started studying here when I was 6 in 1991. Every minute of my life is connected to this monastery.
Очирхүү лам
I first joined the monastery in 2010 to become a novice. My mother suggested me... at the beginning of summer vacation, "Perhaps you'd like to... spend your three-month break at a monastery for the experience." I agreed to it and came here after school in June. My three-month stay here was astounding... thus after discussing it with my mother and the senior monks... I've decided to continue my monastic studies. That's how I've begun my journey here.
Наранцэцэг
Well, for me, it's my parents' birthplace. So I feel nostalgic. I don't know what others feel. Historically, the first Bogd was here. Bogd's grave used to be here. It was also burnt back there. Thus I think it's a very important monastery.
Баянмөнх
My name is Bayanmunkh. I worked as a director at... Arts Council Mongolia's Cultural Heritage Program. US Ambassadors Fund for Cultural Preservation... has funded Preserving Amarbayasgalant Monastery project. I got to know Amarbayasgalant monastery through... this project, working as a project coordinator. During that time I... through this project... renewed the electricity system, and installed CCTV cameras... to prevent the monastery from fire hazards and theft.
Stop 2. Домгийн газар
Амарбаясгалант хийд байгуулагдсантай холбоотой олон домог, түүх бий. Хийдийн дотоод талбайд, шар суваргын ойролцоо, гол дуганы нямбайлан нумруулсан дээвэр, цацар оройг харан зогсохуйд энэ байршлыг утга учиртай сонгосон болохыг ухаарна. Чин гүрний эзэн хааны номын багш Анхдугаар Богд... Өндөр гэгээн Занабазарт хүндэтгэл үзүүлэхээр хийд барих... төгс байршлыг олохын тулд шинжээч, геологичдын... хоёр тусдаа багийг Чин гүрнээс томилон илгээсэн юм. Багууд тусдаа газар шинжин явсаар энэ газарт... бүгд хүрч ирэн нийлж хийд барихаар санал нэгтэй тогтжээ. Уулын бэлд, голтой ойр хөндий энэ газрыг тайван, тогтуун орчинтой учир... эргэцүүлэн бодох, залбирах, бясалгахад нэн тохиромжтой газар хэмээн сонгосон гэдэг. Шинжээчдийг хүрэлцэн ирэхэд энэ газарт хонь хариулан тоглож байсан... хоёр хүүхэдтэй таарч тэдний нэрээр хийдийг нэрлэжээ. Хүүг Амар, охиныг Баясгалан гэдэг байснаас үүдэн тус хийдэд... Амарбаясгалант буюу Ерөөлт амгалангийн хийд хэмээн нэр өгсөн байна. Өдгөө ч ламхай нар энэ нутгаар алхах нь элбэг бөгөөд... үүсгэн байгуулагдсан түүхээс эхлээд хүүхдүүд... Амарбаясгалант хийдийн хувьд хүндтэй чухал байр суурьтай байсаар ирсэн юм.
Молом хамба лам
after the Qing emperor ordered the building of a monastery... he sent geologists to the Khalkha land. Even though two different teams took off at two different times... these two teams have chosen one similar location. This is an oral story, which I was raised hearing it... as a young monk in the monastery from the elderly monks. So when the emperor's vice officer went to... see the locations chosen by these two teams... it turned up to be the same location. He then decided that this land is truly sacred and embodies nature's... beauty in it, and has chosen the location for Amarbayasgalant monastery. Also, this mountain towering right behind the monastery is called Mount Burenkhan. I believe it has been called this for hundreds of years. So why it's called "Buren" is that... all materials necessary to build the monastery... wood, stone, roof, bricks, every other materials... were collected from the mountains in the area.
Stop 3. Өвөрмөц архитектур
Цогчин дуган гэх гол дуган руу ойртвол... барилгын өвөрмөц архитектур, үзэмж гоо байдал нүдэнд тусна. Монголын Буддизмын анхны тэргүүн Өндөр гэгээн Занабазарт зориулан бүтээгдсэн... энэхүү байгууламжийг бурханлаг захирагчийн цайз гэж төсөөлөн барьжээ. Гол сүм нь пааландсан улаан вааран хавтангаар чимэглэсэн, W хэлбэрийн онгорхой дээвэртэй. Ийм хэлбэртэй дээвэр нь орсон борооны усыг цуглуулж, цугласан ус хийдийн доторх дөрвөн дөрвөлжин баганаар уруудан, дөрвөн булан тийш урсан гадагшилдаг. Шаазаар урласан ердийн болон домгийн амьтдаар чимэглэсэн... дээврийн ирмэг нь сүнс ба байгалийн ертөнцийн холбоог тодотгоно. Сүмийн дотоод засал чимэглэлийг залбиралд зориулсан бол... хоёр давхрын тагт дээрээс өвст тал, задгай тэнгэрийн гайхалтай үзэмжийг харах боломжтой. Улирлаас хамааран эндээс цасаар хучигдсан уудам тал нутаг... эсвэл малаа бэлчээх малчдыг ажих болно. Цогчин дуганы хоёр давхарт нэгэн цагт Буддын шашны үнэт судрууд, мөн Монгол дахь Бурханы шашны эхэн үеийн... оюуны бүтээлүүдийг агуулсан арвин сан хөмрөг оршин байжээ. 1628 онд бүтээгдсэн, эртний гүн ухаан, анагаах ухаан, тооны ухаан... хувилахуйн ухаан, газарзүй, урлаг, хөгжим, одон орон судлалыг хамарсан 108 боть Монгол Ганжуур, 226 боть Данжуур нь эр зоригтой эх орончид, эрдэмтдийн ачаар... тус хийдэд бүрэн бүтэн хадгалагдан үлджээ.
Молом хамба лам
The main temple we are in, known as the Tsogchin Temple... has a unique feature distinguishing it from other temples in Asia: It has an open roof. An open roof allows rainwater to flow inside. So, among all these columns behind us, there are four square ones. Inside these square columns are steel tubes to let the water flow down... and underneath the pavement, we're standing, water flows... through stones and pebbles to the four sides of the temple. This is one of the architectural excellences of this temple. There are thousands of temples with so-to-say normal... roofs around the world in regions with Buddhist religion. All of them have similar features. The open roof makes this temple distinct from them. Religious historians and specialists believe that... this temple might be the only one in the world. Religious historians say there were five temples in total... around the globe that were built with the same blueprint as this temple. But the other four of them, which were all built in China, had been demolished... and burnt down during the Cultural Revolution in 1966. Hence this temple is the only one left intact. This makes this temple highly valuable both as a... cultural heritage and as an adept architecture. This is one of the unique characteristics of Amarbayasgalant Monastery... that both domestic and international visitors can witness.
Очирхүү лам
Coming to our monastery, I hope visitors can learn about Buddhist cultures... get a glimpse of what enlightenment and mental knowledge is.
Баянмөнх
It was in January, winter, when... the project was first handed out to me. So I hit the road to Amarbayasgalant in January to get introduced to the project. The asphalt road was fine, and then I had to drive for 30 minutes off the road. When I drove over a mountain I saw a beautiful valley... fully white with snow, and... amidst a beautiful brownish-red monastery was standing out from afar. Seeing that, I thought what a beautiful monastery this is... built in a beautiful landscape that's just appropriate for the monastery.
Stop 4. Хэлмэгдүүлэлтийн үе
Амарбаясгалант хийдийн оргил үеийг зураглаад үзье - 10 сургалтын танхим, 108 суварга, 50 гаруй дуган бүхий... амьдрал бужигнасан Бурханы шашны төв. Өдгөө хийдийн хашаан дотор Бурхан багшийн сүм, Аюушийн сүм, Арван хангалын сүм, Махгал, Майдар, Нархажид, Богд гэгээний ордон, гол дуганы ард талбайд Өндөр Гэгээний бунхан зэрэг... нийт 28 барилга байгууламж л бүрэн бүтэн үлджээ. Хэдийгээр одоо мөргөл, сургалт идэвхтэй явуулдаг ч Амарбаясгалант хийд нь... бусад хийдүүдийн нэгэн адил коммунист хэлмэгдүүлэлтийн үеэр ихээхэн хохирол амссан юм. Хэлмэгдүүлэлт 1921 онд эхэлж, Зөвлөлтийн нөлөөн дор эрчимжсэн бөгөөд... шашны үйл ажиллагааг шашингүйн бодлогоор хатуу хориглосон юм. Улмаар Буддын шашны олон зуун сүм хийдийг сүйтгэн, урлаг, соёлын өв, ном зохиолыг устгаж, лам нарыг хоморголон хороосон байна. Энэ үе 1990 оны ардчилсан хувьсгал хүртэл бараг 70 жил үргэлжилсэн юм. Түүнээс хойш шашны эрх чөлөө сэргэн, Бурханы шашин болон... бусад шашны үйл ажиллагаа нээлттэй болж, дахин дэлгэрсэн билээ. Ингээд Амарбаясгалант зэрэг Буддын шашны олон хийдүүдийг сэргээн засварлаж, Бурханы шашны соёл, уламжлалыг дахин сэргээсэн нь... өнөөдрийг хүртэл Монголд цэцэглэн хөгжсөөр байна.
Молом хамба лам
Amarbayasgalant Monastery is located in the territory of Selenge province's Baruunburen sum's 1st "bag". In 1990, the democratic revolution succeeded in Mongolia, hence granting freedom of religion to the people. One of the old monks who took part in restoring the monastery and its functions was my grandfather. He served as an abbot of the monastery until the end of his life. His name was Jamiyandagva. So, since 2013, for around 10 years, I have been the person who has carried the responsibility of being the leader of Amarbayasgalant Monastery.
Очирхүү лам
In the 1930s, horrific repression has taken place... In international terms it was a genocide, which resulted in huge cultural devastation. During this time, we've lost our significant intellectual immunity. After shifting to democracy in 1990, the freedom has been achieved. In a democratic society, we have the freedom to... believe in a religion and to pursue religious studies. It has been 33 years since... but we still lack the intelligence, conscience, mind, and culture... we had a hundred years ago. We're still progressing.
Наранцэцэг
Who was your father's father? His name was Chultem, saddle maker Chultem. He made saddles. - Your mother? - My mother's name was Natsagkhand. Her father was a wise monk, had a reputation here in... river Burgaltai. He was just a monk with no special ranks. Was your mother's father, being a monk at that time, a victim of repression? He was killed. Is that so? Yes. He was captured along with the other monks and was executed. Because he was a wise monk in Burgaltai? - Yes. So he was executed? - Executed. Yes, my mother was a child during that time. She was 10 something in 1930s, being born in 1920s.
Stop 5. Богдын гэр
Тансаг уран хийц бүхий хийдийн барилгууд дунд уламжлалт нэгэн гэр байрлана. Дугуй хэлбэртэй буурь, сураар үдсэн матмал хана, дугуй тооно бүхий бөмбөгөр дээвэртэй баригдсан энэхүү уламжлалт сууцны хэлбэрийг... өнөөдөр Монгол орон даяар харж болох бөгөөд түүхэн хугацаанд бүс нутгийн нүүдэлчин ард түмэн ашигласаар иржээ. Хаяа болон дээвэртээ гоёл чимэглэлийн улаан халз хөх хээ бүхий... энэ цагаан гэр нь Богдын гэр гэдгээрээ чухал ач холбогдолтой. Богд бол Монголын Бурханы шашны тэргүүн бөгөөд богдууд мөнхөд дахин төрдөг гэж үздэг. Шинэ Богдыг хүүхэд байхад нь тодорхойлж, өмнөх Богдын хойд дүр гэж үздэг тул... шашнаа тасралтгүй залгамжлуулан удирддаг аж. Амарбаясгалант хийд нь анхдугаар Богд Занабазарт зориулан баригдсан бөгөөд... түүний шарилыг гэрийн чанх ард байрлах дуганд хадгалдаг байжээ. Энэ гэрийг 10-р Богдыг угтан авахад зориулан тусгайлан хүндэтгэл үзүүлдэг.
Молом хамба лам
This monastery was built in the sacred memory of Saint Zanabazar. To offer some brief insight into the history... this monastery was built with money from the Manchurian emperor's fund. At the time this monastery was built, Mongolia was under Qing rule. So, the reason the Qing people would... want to build such an enormous monastery for Khalkha people is that Saint Zanabazar was actually the Qing Dynasty's... emperor's educator and religious mentor. So, based on his religious faith. The Qing emperor has given the order to build this monastery.
Наранцэцэг
Historically, the first Bogd was here. Bogd's grave used to be here. It was also burnt back there. In the nighttime, those people used to burn things in Shar Nokhoit. People say that those people burned the icons... statues and scriptures of Amarbayasgalant. Shar Nokhoit is actually a small ditch. In that ditch, they burned everything from the monastery. Every night there was a fire... Well, not like a wildfire... they were just burning things. It was every night. - In the repression era? - Yes, in the repression era.
Stop 6. Ирээдүйн мөрөөдөл
Хийдийг бүхэлд нь эргэн харахад санаа бодол алсын ирээдүй рүү хөтлөгдөнө. Өнөөгийн залуу лам нар хийдийн хуучны сүр жавхланг... сэргээн тогтноох эртний мөрөөдлийг тээнэ. Сэргээн засварлах арга техникийг Монгол орны уур амьсгалд... тааруулан зохицуулахад тулгарч буй бэрхшээлүүд цөөнгүй. Лам хуврагууд болон нутгийн иргэд өнгөрснийг хүндэтгэн, ирээдүйг шингээсэн шинэ сүм барих нэгдмэл алсын харааг тээж байна. Энэхүү алсын харааг бодит болгох арга замыг эрэлхийлэн тэд итгэл найдвар өвөртлөн буй. Биднийг түүхийнхээ нэгээхэн хэсэгт уриалгахнаар багтаасан... гайхамшигт Амарбаясгалант хийдийн сүнслэг мөн чанар, нандин мэдрэмжийг амьд байлгадаг энэ л бат бөх итгэл найдвар, хүсэл эрмэлзлийн тухай цомхон аялал маань ийнхүү өндөрлөж байна.
Молом хамба лам
In four seasons people get four different feelings visiting Amarbayasgalant monastery. During the summer season, herders settle down... nearby in the area pasturing their cattle. Thus in the summer, the land here becomes overcrowded. Winter is the ideal time for meditation and experiencing tranquility... and I believe it's also ideal for those who seek a 3-day or 7-day... break from excessive information and turmoil of modern life.
Очирхүү лам
Just to say it in one word, life here gives me tranquility. Unlike the other societal lifestyles. We live a totally different lifestyle here. It's much more tranquil. In other words, we have much more time to focus on ourselves.
Баянмөнх
Currently, there are a very few monks in the monastery. Because it's located quite far from the city. Monks are mostly young. Nonetheless, they take care of the monastery only by themselves... with their heart, not looking for any help from the government. Private sectors also provide funding and... put in a significant effort to ensure the safety and maintenance of the monastery... as well as International Funds and NGOs. I wish private sector, NGOs and citizens to unite... to make a real impact on preserving cultural heritage.