Story outline
-
Iorana, 'Aroha nui kōrua i tu'u mai ena ki 'Ōroŋo
'A roto i te vaha 'āpī nei, he haka 'ite atu pe nei ē, mo te ŋā perikura ena o te pā'iŋa maūi e haka takea atu i te ŋā maori rapa nui nei, mo rāua e haka 'ite atu i te 'ono o te haka ara, 'e, o te 'a'amu o Rapa Nui. Hai rāua 'a'amu, hai rāua mārama-rama ka hoko rua atu ena mo ha'ere mo oho o'ou 'a roto i te vaha 3D nei, mo aŋi-aŋi o'ou i te ara o te mata mu'a i haka tu'u ai i te kona mana nei. Hai lupa a koe ana u'i mo māhani mo oho i te ŋā kona nei o ‘Ō roŋo, hai 3D. -
Stop 1. Haka Ara
Nā koe i te titi o te Poko 'Uri a Hau Maka, ko Rano Kau, he kona e turu ena te 'ōpata mo hetu ki te vai kava, 'e, 'i mu'a era e toru motu —Motu Nui, Motu 'Iti, Motu Kao-kao— e tu-tu'u ena i te tini o te vai kava. Te kāiŋa tapu nei, he hare o te manu tara, 'e, he kona mana tuai mo haka tere o te koro nui o te 'Ā'ati o te Taŋata Manu, he uŋa atu i te roŋo mo piri o'ou ki te ŋā tupuna mata mu'a era i haka tu'u era i te kona hauha'a nei. -
Stop 2. He 'a'amu e ora nō 'ā
A Rano Kau, mai mu'a 'ā, he kona vara piri o te mahiŋo, 'e, he kona kau o te rau huru kai mo ora o te rapa nui. Mai te mata mu'a 'ā, mai raro mai tō'ona rano e to'o mai era e te mahiŋo i te vai māŋaro mo te rāua ora, mo te rāua aŋa rau huru. 'I 'aŋa rinā, e turu nō 'ā te hau rapa nui ki raro mo to'o mai i te tumu rau huru, pe he mahute ko ia ko te tumu rā'au henua. Te piri tuai nei o te mahiŋo ki te 'ō'one henua, he haka takea mai i te haŋu o te mahiŋo mo noho 'i roto i te oŋe, ko ia ko 'oka ko oho nō i te rāua tumu mo te ta'u oŋe tā'ue, 'e, pe ira, te mārama-rama, te haka tere iŋa tupuna e haka 'ite e oho ena ki te taŋa 'āpī, mo haka hauha'a i te haka ara o te kāiŋa nei ka oho ena pe mu'a, mo ta'e ŋaro. -
Stop 3. He kona hare keho mo te koro nui o ‘Ō roŋo
Te kona koro nui nei o ‘Ō Roŋo, ko ia ko te ŋā hare keho tuai aŋa era, he kona hope'a o te hauha'a o te ŋā ta'u aŋa era o te koro nui o te 'ā'ati o te Taŋata Manu. 'I nei kona e taka-taka era te mau hōnui o te mata, te ivi 'atūa takoa, mo aro, mo ako ki te rāua 'atūa, mo piri ki te vārua o te rāua tupuna mata mu'a. 'I aŋa rinā, ko haka 'āpī haka 'ou 'ā nei kona, mo tu'u pe he vaha 'ā e tahi mo oŋa ki te ta'u mata mu'a, ko ia ko haka 'ite ko oho i te 'a'amu o te ŋā mahiŋo piri era 'i nei kona. -
Stop 4. He hare mo te koro nui
'I roto i te ŋā hare keho haka 'āpī haka 'ou nei o ‘Ō Roŋo, ko noho 'ā 'i roto i te vako-vako mā'ea, rau huru tāpa'o o tō'ona 'a'amu mata mu'a. Te 'ati 'o nei kona, rahi ri'a-ri'a te mā'ea tā tū e te mata mu'a, ko ia ko te tahi tao'a 'o roto, i haru ai e te ŋā nu'u papa'ā tu'u ra'e mai era ki te motu nei, ka tu'u rō ki te roa ku kore tahi 'ā rā ŋā tao'a 'i 'aŋa rinā. Ka ai atu pe ira, e noho nō 'ā te vārua o te tupuna, ko ia ko te rāua 'a'amu, ko te rāua mana 'i roto 'i nei ŋā hare, 'e, 'i roto i te haka ara tapu e aŋa era 'i nei kona. -
Stop 5. Taŋata Manu – He 'ā'ati o te Taŋata Manu
E tahi ta'u 'i roto i te matahiti, e ora haka 'ou era a ‘Ō Roŋo i te 'ā'ati era o te Taŋata Manu, he 'ā'ati mo u'i i te taŋata haŋu, i te taŋata e ko rohi-rohi mo 'ā'ati. Hai koro nui tapu nei, e u'i era mā'ai te 'ao o te motu nei e ma'u e tahi matahiti. Ka ai atu 'ina nei 'ā'ati he aŋa haka 'ou, e ora nō 'ā tō'ona kuhane 'i roto i te Tāpati Rapa Nui, he koro nui e aŋa ena mo piri tahi o te mahiŋo mo ŋoŋoro i te haka ara, i te hauha'a mata mu'a ko ia ko aŋa i te rau huru 'ā'ati tupuna. -
Stop 6. He rona o Mata Ŋā Rahu
I Mata Ŋā Rahu, rau huru rona mata mu'a i tā pura ai mo hā'aura'a i te 'a'amu, i te koro nui tuai o te motu nei. Te ŋā rona nei i tarai ai e te mata mu'a, mo tā pura i te Taŋata Manu, i te 'atūa ko Make-make, ko ia ko te kōmari mo hā'aura'a i te ŋā vi'e, 'e, i te mana o te me'e ta'ato'a mo tupu, mo kau 'i ruŋa i te henua. Hai nei ŋā rona i hā'aki ai i te nu'u haka kē i rē ai i te 'ā'ati era o te Taŋata Manu, 'i ruŋa takoa te 'a'amu era o Pou Va'e Tea. Ka ai atu te tahi rona ko ŋā-ŋaro 'ā, ko pau 'ā i te 'ua, i te tokerau, i te miti vai kava, o te ŋā rona topa ena te haka takea mai i te pūai o te 'a'amu o te motu nei. -
Stop 7. He 'a'amu, 'e, he 'īŋoa mau
Te ŋā rona ena o Mata Ŋā Rahu, ta'e 'ō pe nei ē, he rona tarai tahaŋa; nā ŋā rona he ara e tahi mo haka piri mo oho i te taŋa ta'ato'a, mai te hui tupuna ki te ŋā taŋa ena o te hora nei, ko ia ko haka aŋi-aŋi ko oho mai hai re'o i te rāua 'a'amu mata mu'a, mai mu'a 'ā ki 'aŋa rinā. -
Stop 8. He 'ati tā'ue mo hetu ki ‘Ō Roŋo
A Ma'u Henua, he nuku-nuku taŋata hau rapa nui, te rāua aŋa he hāpa'o tahi i te kona hauha'a o te kāiŋa nei, 'e, nā a rāua pe he pū'oko, e kimi e oho ena i te rāve'a rau huru mo hāpa'o mo oho i ‘Ō Roŋo. Hai hā'ū'ū o te rau huru nu'u 'ite, nu'u ma'a, e haka taka-taka e oho ena i te aŋi-aŋi tano, mo u'i riva-riva mo hatu ki oti i te aŋa tī-tika mo haka rehe i te 'ati o te nātura e hetu e haka pau ena i te tao'a o te mata mu'a. -
Stop 9. He vānaŋa mo haka mao, 'e, he roŋo
A ‘Ō Roŋo ta'e nō he kona tuai e tahi; he kona 'ono o te rau huru 'a'amu mata mu'a e ora e oho ena, māuru-uru ki to'u ha'atura, ki to'u mo'a 'i nei kona. Pe hiva 'ā te vaha 'āpī nei, ko hā'ū'ū atu 'ā mo haka topa i to'u mana'u, i to'u haŋa mo 'ata 'ite, 'e, i to'u roa mo māharo hōhonu i te haka ara o Rapa Nui. Ana haŋa koe, ka oho mai koe ka u'i i te kona nehe-nehe nei, mo takea e koe 'a roto i te vaha 'āpī nei. ¡Māuru-uru. Iorana!
Re'o
-
Ariki Tepano
Pū'oko haka tere o te Ma'u Henua
-
Isabel Pakarati
Vi'e pa'ari aŋi-aŋi i te 'a'amu, i te haka ara rapa nui
-
Zoilo Hucke
Hōnui o te Mau Hatu o Rapa Nui
-
Maria Cristina Manutomatoma Pakarati
Vi'e keu-keu henua, aŋi-aŋi i te rā'au tupuna.
-
Rafael Rapu
Taŋata hāpī i te hauha'a, i te ta'oa mata mu'a
-
.jpg)
Nehe-Nehe Pakomio Atan
Uka hāpī; he 'Ariki vahine o te Tāpati 2024
Hoho'a
Te repa hoa
About the Project
'A roto i te vaha nei, te 'īŋoa i te rua re'o he Tapestry o ‘Ō roŋo, e haka paka ena i te kona tapu ko 'ī 'ā e te 'a'amu, e te peu tupuna takoa. Te aŋa nei i haka tere ai i te 2024 hai hā'ū'ū o te World Monuments Fund, 'e, nei roa i aŋa ai, mo aŋa 'āpī e tahi huru 3D o ‘Ō roŋo ko ia ko te ŋā rona ena o Mata Ŋā Rahu, he tao'a ko pau ko oho te rāua huru i oho mai ai 'i roto i te rahi o te ta'u.
Te hauha'a o te aŋa 3D nei, e riva nō te nu'u o te ao ta'ato'a mo uru, mo māhani i ‘Ō roŋo mai te rāua henua noho, pe ira, he aŋi-aŋi tahi e rāua i te pūai, i te hōhonu o te 'a'amu mata mu'a 'o nei kona. 'A roto i te ŋā kona nei e iva, he haka 'ite atu ki a koe e te nu'u pa'ari rapa nui, he mūto'i a rāua o te peu tupuna, i te rau huru 'a'amu tuai o te kāiŋa nei, i tō'ona haka ara, 'e, i te hauha'a nui-nui o te kona tapu nei. He oho atu takoa, mo o'o mai o'ou ki roto ki te vaha 3D nei, he 'ata 'a'ano to'u aŋi-aŋi 'o ruŋa o te peu, o te tao'a mata mu'a o Rapa Nui, ko ia ko tō'ona hauha'a mo hāpa'o mo oho i te ŋā kona mana nei mo te ŋā taŋa ena 'o mu'a ka oho ena.
Rauhuru o te here mo mata 'ite
He māuru-uru
Te rāve'a 3D 'āpī nei o ‘Ō roŋo i rava'a mai ai, māuru-uru ki te hā'ū'ū, ki te riva o te World Monuments Fund. Nei aŋa, a Daniela Meza Marchant ara rua ko Melany Atam Osorio i u'i i oho te haka tere iŋa, ko ia ko toŋa mai e te nu'u 'o roto o te mau mahiŋo, ko ko a Ariki Tepano Martin, Zoilo Hucke, Isabel Pakarati, Rafael Rapu, Cristina Manutoma-toma, 'e, ko Nehe-nehe Pakomio. Te re'o o te 'a'amu o Mike Patē Haoa, a Christian Madariaga Paoa i rori i te vānaŋa rapa nui ki te re'o paniora, 'e, te tā tū a Sebastián Pakarati Trengove i tā.
He haka toro atu mātou i te māuru-uru nui-nui ki te mahiŋo Rapa Nui o te va'ai mai i te rāua re'o, i te 'a'amu, 'e, i te hauha'a tupuna o te kāiŋa, mo haka hio-hio mo oho i te 'ono hauha'a o te peu mata mu'a o ‘Ō roŋo, ko ia ko hāpī mo haka 'ite mo oho ki te hau ta'ato'a.
He uŋa takoa e te World Monument Fund i te māuru-uru ki te The Robert W. Wilson Charitable Trust, 'e, ki te The Selz Foundation o te rāua hā'ū'ū mai ki te vaha 'āpī nei o te Tapestry o ‘Ō Roŋo.
Related experience
Choijin Lama Temple Museum (Opens in new tab) — Preserving sacred art and identity in Ulaanbaatar